Historia

Sport zaprzęgowy należy do najstarszych sportów konnych, sięga bowiem starożytności. Podczas olimpiad greckich, a później rzymskich, wyścigi zaprzęgów należały do najatrakcyjniejszych punktów programu. Rozgrywane były na koniec dnia wieńcząc zmagania i pojedynki uczestników.

Celem współcześnie rozgrywanych konkursów powożenia jest sprawdzenie wartości użytkowej, wytrzymałości, dzielności, temperamentu i charakteru koni. Konkursy te mają również za zadanie kultywowanie tradycji powożenia jako istotnego elementu kultury narodowej.

Pierwsze konkursy powożenia odbyły się w 1969 roku w Kwidzynie, zawody te miały charakter propagandowo-hodowlany i składały się z dwóch konkursów: użytkowości i zręczności powożenia. Był to moment przełomowy w historii sportu zaprzęgowego w Polsce. Do tej pory polskie zaprzęgi startowały za granicą odnosząc sukcesy w poważnych imprezach. W roku 1969 powołano do życia Sekcję Zaprzęgów w Polskim Związku Jeździeckim, która później przekształciła się w Komisję Powożenia. Pierwszym Przewodniczącym był Czesław Matławski, człowiek najbardziej zasłużony dla polskich zaprzęgów. Rok wcześniej na Kongresie Międzynarodowej Federacji Jeździeckiej (FEI) w Brukseli, na wniosek Polski utworzono Sekcję Zaprzęgów FEI. W 1969 roku opracowano pierwsze przepisy rozgrywania zawodów w powożeniu zaprzęgami. Konsultantem ze strony polskiej był Pan Czesław Matławski. Od tego czasu przechodziły one kolejne etapy ewolucji. W kolejnych latach dwukrotnie w Komisji Powożenia FEI zasiadał Marek Zaleski, który brał czynny udział w opracowywaniu kolejnych wersji przepisów. Obecnie obowiązuje od 1.01.2005 wersja No 9.

Zawody w powożeniu zaprzęgami składają się z trzech prób:

Konkurs A - ujeżdżenie

Celem tego konkursu jest ocena swobody, regularności ruchów, harmonii, impulsu i prawidłowej postawy koni w ruchu. Ocenia się również dobór koni, ich kondycje i dopasowanie uprzęży. Ocenia się także powożącego, jego dokładność i kunszt powożenia. Strój zawodnika i luzaka musi odpowiadać stylowi pojazdu i stylowi używanej uprzęży. Zawodnika obowiązuje derka na nogi, nakrycie głowy, rękawiczki i bat w ręku. Luzak musi mieć nakrycie głowy i rękawiczki. Konkurs rozgrywany jest na czworoboku o wymiarach 100 na 40 metrów. Zaprzęg wykonuje figury w stępie, kłusie i galopie w zależności od programu. Test i figury zawodnik wykonuje z pamięci. Ocenia tę próbę pięciu lub trzech sędziów. Pojazd jest dowolny jednakże określony jest przepisami rozstaw kół, który dla zaprzęgów pojedyńczych wynosi 138 cm. Do roku 1987 rozgrywano konkurs A w dwóch częściach. Osobno rozgrywano "prezentację" zaprzęgu, a osobno "ujeżdżenie".

Konkurs B - maraton

Celem tego konkursu jest ocena stanu wytrenowania i wytrzymałości koni, ocena wyczucia tempa oraz umiejętności powożenia zawodnika. W konkursie dopuszcza się strój dowolny, jednakże ubiory i całość zaprzęgu powinny być schludne i robić estetyczne wrażenie. Od roku 2007 na maratonie obowiązują zawodników i luzaków ochronne nakrycia głowy tzw. kaski. Przez wiele lat na bryczce maratonowej jako obserwator, uczestniczył w zawodach sędzia arbiter. Trasa maratonu liczyła nie więcej niż 27 km, w chwili obecnej nie może być dłuższa niż 17 km. Kiedyś składała się z pięciu odcinków, w chwili obecnej jedynie z trzech. Odcinek A to obecnie dystans do 7 km, który pokonuje się w chodzie dowolnym. Odcinek D to 1000 m odcinek obowiązkowego stępa. Odcinek E to maksymalnie 9 km odcinek, w którym generalnie jest chód dowolny, jednakże w którym znajduje się do 8 przeszkód. Przeszkody powinny być wkomponowane w naturalne środowisko i powinny być przyjazne dla koni. W przeszkodzie chód jest dowolny, a ocenia się szybkość, precyzję i prawidłowość jej pokonania. W latach 1973/74 po raz pierwszy wprowadzono bryczki maratonowe, inne niż w konkursie A i C. Bryczki te mają określone przepisami parametry. Dla koni pojedynczych bryczka waży min. 150 kg, a rozstaw kół jest 125 cm.

Konkurs C - zręczności powożenia

Celem tego konkursu jest sprawdzenie kondycji, posłuszeństwa, elastyczności i zręczności koni, a także umiejętności powożenia przez zawodnika. Konkurs ten rozgrywany na placu, na którym ustawione jest maks. 20 przeszkód o ściśle określonych wymiarach. Pojazd w tym konkursie jest identyczny jak w konkursie A. W konkursach rangi mistrzowskiej rozstaw przeszkód jest 20 większy niż rozstaw kół pojazdu. Konie w zawodach Mistrzowskich muszą mieć minimum 6 lat, zawodnik nie może mieć mniej niż 16 lat, a luzak mniej niż 18 lat.


Mimo, że zaprzęgi polskie startowały w Mistrzostwach Świata i Europy, pierwsze Mistrzostwa Polski rozegrane zostały dopiero w roku 1979 w Sierakowie, w kategorii zaprzęgów czterokonnych. Do roku 1983 rozgrywano Mistrzostwa Świata i Europy tylko w kategorii zaprzęgów czterokonnych. W roku 1983 w Montemaggiore ITA rozegrano pierwsze Mistrzostwa Europy w zaprzęgach parokonnych. Pierwsze Mistrzostwa Polski w parach rozegrano w roku 1995 w Poznaniu. Długo musiały czekać na swoje mistrzostwa zaprzęgi jednokonne. W roku 1998 na Mistrzostwach Świata w Ebbs AUT na starcie stanęło 62 powożących z 21 krajów. Jednocześnie w Polsce pierwsze Mistrzostwa rozegrano w roku 1998 w Racocie.

Mówiąc o historii polskich zaprzęgów nie można pominąć najbardziej zasłużonych zawodników i koni dla tego sportu. Pierwszym prekursorem na hipodromach światowych już w roku 1962 był Zygmunt Szymoniak z SO Gniezno ze swoją czwórką kasztanów rasy wielkopolskiej, który do roku 1985 z powodzeniem startował na największych imprezach. W roku 1967 rozpoczął starty Zygmunt Waliszewski ze SO Starogard Gdański. Startował do roku 1988, był dziesięciokrotnym Mistrzem Polski w powożeniu zaprzęgami czterokonnymi, zdobył indywidualnie 2 medale brązowe i 7 medali zespołowych Mistrzostw Świata i Europy. Kolejnym wspaniałym powożącym był Władysław Adamczak z SO Książ, który wraz ze swoją czwórką ślązaków w latach 1970-1984 zajmował wiele medalowych miejsc. Czwórkami powozili i odnosili sukcesy również: Tadeusz Czermiński z SK Rzeczna i SO Sieraków w latach 1973-1985, Andrzej Szewczyk z SK Liski w latach 1978-1988, Antoni Musiał z SO Sieraków w latach 1969-1982, Kazimierz Andrzejewski z SO Bogusławice, który zaczął najpóźniej bo w roku 1980, ale też i najpóźniej skończył karierę bo w roku 1994. W momencie wejścia do historii powożenia zaprzęgami parokonnymi nastała nowa generacja powożących, którzy mieli trudne zadanie przebijania się w zaprzęgach czterokonnych. Wspaniała passa zwycięstw w historii zaprzęgów parokonnych jest udziałem takich zawodników jak: Roman Kusz z SO Bogusławice, karierę swoją rozpoczął zwycięstwem w Mistrzostwach Polski w 1985 roku. W swoim dorobku ma wiele medali Mistrzostw Polski, medale indywidualne i zespołowe Mistrzostw Świata. Niewiele mu ustępuje Zbigniew Brzoskowski z SO Łobez, który ma również okazałą kolekcję medali. Jedynym indywidualnym V-ce Mistrzem Świata był Rajmund Wodkowski z SO Sieraków. Wiele razy zwyciężali i wiele medali zdobywali: Czesław Konieczny z SO Książ, Marek Pawelec z SO Białka, Jacek Kozłowski z SO Bogusławice, obecnie KJ Garbówek, Ireneusz Kozłowski z SJ Jagodne, Adrian Kostrzewa z SJ Sielanka Warka, Waldemar Kaczmarek z SJ Bielin, Przemysław Sroka z KJ Glinkowski.

W roku 1988 rozpoczęły swoje starty zaprzęgi jednokonne. Wielu zawodników powozi parami i singlami jednocześnie. Jak do tej pory największe sukcesy w tej dyscyplinie mieli: nieżyjący już Wiktor Pietrowski z KJ Gajewniki, Agnieszka Chwastek z KJ Dworzysko, Przemysław Zabłocki z KJ Wytomyśl, Paweł Andrzejewski z SO Bogusławie, Bartłomiej Kwiatek z SO Książ, Maciej Forecki z SK Pępowo, Weronika Kwiatek z KJ Atrium Swarzędz.

W historii powożenia zaprzęgami Polacy czterokrotnie byli najlepszymi w rankingu światowym: Zygmunt Waliszewski w zaprzęgach czterokonnych w roku 1985, w zaprzęgach parokonnych Roman Kusz w latach 1988 i 1990, w zaprzęgach jednokonnych Bartłomiej Kwiatek w roku 2007. Drugie miejsca zajęli Zbigniew Brzoskowski w roku 1988 i Roman Kusz w roku 1991 w zaprzęgach parokonnych. Zespołowo trzykrotnie zwyciężaliśmy w rankingu światowym: w 1985 zespół zaprzęgów czterokonnych, w latach 1988 i 1992 zespół zaprzęgów parokonnych. Polska była organizatorem Mistrzostw Świata w powożeniu zaprzęgami parokonnymi w 1995 roku w Poznaniu i 2007 roku w Warce. W roku 2008 Polska będzie organizatorem Mistrzostw Świata w powożeniu zaprzęgami jednokonnymi w Jarantowie.

Mistrzostwa Świata w powożeniu zaprzęgami jednokonnymi rozgrywane były dotychczas cztery razy: W 1998 roku rozegrane były w Ebbs AUT. Wystartowało 62 zaprzęgi z 21 krajów. Zwyciężyła Arja Mikkonen z Finlandii, przed Cecylią Quanstrom Szwecja i Rudolfem Pirhoferem z Austrii. Zespołowo wygrali Szwedzi przed USA i Holandią. Polacy wystartowali w składzie: Jacek Kozłowski (14), Wiktor Pietrowski (30) i Andrzej Szymczyk (46), zespołowo zajęli 8 miejsce. Delegatem Technicznym FEI był Marek Zaleski.

W 2000 roku Mistrzostwa nie odbyły się w Gladstone USA ze względu na choroby koni.

W 2002 roku w Conty FRA wystartowało 54 powożących z 17 krajów. Zwyciężył Stephena Chouzenoux Francja przed Marią Kahre Szwecja i Fredem Merriamem z USA. Zespołowo wygrała Szwecja przed Finlandią i Austią. Polacy wystartowali w składzie: Agnieszka Chwastek (49), Paweł Andrzejewski (29) i Przemysław Zabłocki (10), zespołowo zajęli 4 miejsce. Sędzią Głównym Mistrzostw był Marek Zaleski.

W 2004 roku w Astorp SWE wystartowało 64 powożących z 18 krajów. Zwyciężyła Maria Karhle Szwecja przed Janem van den Broek Holandia i Benem Simonsenem Finlandia. Zespołowo wygrali Szwedzi, przed Finlandią i Polską. Polacy wystartowali w składzie: Agnieszka Chwastek (9), Wiktor Pietrowski (13) i Przemysław Zabłocki (23).

W 2006 roku w Patroni del Vivaro ITA wystartowało 73 powożących z 22 krajów. Dopuszczono po raz pierwszy starty zawodników indywidualnych. Zwyciężył Paul Sidwell z Anglii przed Cecylią Quandsrom Szwecja i Diterem Lauterbach Niemcy. Zespołowo wygrali Anglicy przed Szwedami i Niemcami. Polacy startowali w składzie: Przemysław Sroka (27), Adrian Kostrzewa (37), Bartłomiej Kwiatek (tylko w ekipie) i indywidualnie Weronika Kwiatek (elim. w maratonie). Zespołowo Polska zajęła 11 miejsce.

W 2008 roku Mistrzostwa rozegrane zostaną w Jarantowie. Polskę jako gospodarza może reprezentować trzy osobowy zespół i sześciu zawodników indywidualnie.